AI a prawa autorskie | Jakie ryzyka prawne i biznesowe niesie sztuczna inteligencja?
AI to nie tylko szansa technologiczna. To przede wszystkim decyzja prawno-strategiczna, która wymaga od Ciebie nie tylko zachwytu nad możliwościami i potencjałem, ale także odpowiedniego podejścia oraz wdrożenia niezbędnych zabezpieczeń, które zminimalizują ryzyka. Na co dzień pracuję z właścicielami firm, liderami, którzy wdrażają AI w swoich firmach. Jako radca prawnym wspieram też w sporach dotyczących praw autorskich. .
Poniżej omówię najczęstsze ryzyka, które mogą się pojawić w Twojej firmie i odpowiem na najczęstsze pytania, które pojawiają się w naszej pracy z klientami Kancelarii. Warto je poznać, zanim wdrożysz AI do Twojego modelu biznesowego.
Z tego wpisu dowiesz się:
– jakie ryzyka wiążą się z korzystaniem z AI i prawami autorskimi?
– czy można zastrzec logo wygenerowane przez AI?
– kto odpowiada za błędy i naruszenia AI?
– czy AI może tworzyć utwory?
– jak zabezpieczyć firmę przed ryzykami korzystania z AI?
Jak najczęściej wykorzystywane jest AI w firmach?
AI opanowało już działy marketingu, HR, obsługę klienta czy obszary analizowania danych. Automatyzacja procesów następuje już nie tylko w startupach czy korporacjach, ale także w firmach jednoosobowych. Wszystko dzięki temu, że dostęp do AI jest tak powszechny i niskokosztowy – przynajmniej aktualnie, jeśli chodzi o podstawowy dostęp.
Dlaczego AI to także ryzyko prawne?
AI wspiera pracę, przyspiesza ją, ma wpływ na zmianę modelu pracy. Warto jednak pamiętać, że w zależności od tego, w jaki sposób i w jakim celu korzystasz z AI, może też generować realne ryzyka prawne, biznesowe i wizerunkowe.
Jeśli więc chcesz, aby AI było źródłem pozytywnych doświadczeń, a nie problemów – potrzebujesz wiedzieć, jak z niej dobrze korzystać by tych ryzyk unikać lub je minimalizować.
W tym wpisie koncentruję się na prawach autorskich. Zacznijmy od pytania:
Czy treści wygenerowane przez AI są chronione prawami autorskimi? Czy AI może tworzyć utwory chronione?
Firmy generują treści, grafiki, filmy. Tworzą kody, udostępniają rekomendacje, ale … czy to wszystko jest bezpieczne prawnie? Czy te wszystkie działania pozwalają firmom realizować lub osiągać cele, na których im zależy?
To zależy … od celów.
Już wyjaśniam.
Obecnie żaden akt prawny nie określa jednoznacznie, czy i ewentualnie kiedy, materiały stworzone przez AI mogłyby podlegać ochronie prawnej. Odwołujemy się tu więc do obowiązującej ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych (m.in. do art. 1, w której znajdziemy definicję utworu) oraz do AI Act, który wprowadza regulacje dot. zasad korzystania z AI (szczególnie istotne są motywy 105 i nast. preambuły).
Dotychczasowe decyzje czy orzeczenia organów/ sądów potwierdzają, że jeśli korzystasz z narzędzi AI takich jak Chat GPT lub innych, treści generowane przez AI co do zasady nie są objęte ochroną.
Dlaczego?
Wynika to z tego, że ochroną są objęte treści stworzone przez człowieka, a AI z człowiekiem ma niewiele wspólnego. Nawet jeśli to Ty lub Twój pracownik odpowiada za dodanie prompta, w oparciu o który treść zostanie wygenerowana, to ostatecznie maszyna generuje złożone materiały (m.in. scenariusze, kody, e-booki, wpisy blogowe, grafiki, zdjęcia czy treści do materiałów promocyjnych).
Mimo, że często wydaje nam się, że osiągnięty wynik to efekt naszej kreatywności i twórczego wkładu, to w praktyce Użytkownik wprowadzający prompt najczęściej nie ma ostatecznego wpływu ani kontroli nad tym, jak AI zinterpretuje polecenie i jaki materiał stworzy.
Przykłady ryzyk w firmach związanych z AI i prawami autorskimi. Kiedy nie możesz korzystać z AI?
Ważne:
- Jeśli Twoim celem jest np. otrzymanie przykładowej treści odpowiedzi na zapytanie ofertowe czy stworzenie czegoś, co nie ma znaczenia biznesowego czy wizerunkowego dla Twojego biznesu, AI pozwoli Ci osiągnąć ten cel.
- W przypadku gdy chcesz wykorzystać pełen potencjał grafik, treści, zarabiać na nich i zapewnić sobie wyłączność na korzystanie – z tym będzie problem, a lista ryzyk gwałtownie wzrasta.
Przykład:
Wyobraź sobie, że zlecasz grafikowi przygotowanie logo. Grafik wykorzysta do tego AI.
Efekt?
Nie będziesz mógł zarejestrować logo jako znaku towarowego. Nie będziesz miał bowiem do niego praw autorskich, nawet jeśli w Twojej umowie będą postanowienia dotyczące ich przeniesienia.
Dlaczego?
Grafik nie będzie mógł przenieść praw, których sam nie posiada, a w przypadku wygenerowania grafiki przy pomocy AI – tak właśnie będzie.
Jakie są konsekwencje?
Pomimo tego, że zapłaciłeś za wykonanie logo, każdy będzie mógł z Twojego logo korzystać, a dodatkowo nie będziesz mógł go formalnie zgłosić jako znaku towarowego. W przypadku gdyby udało się uzyskać ochronę, znak może zostać unieważniony. Tego typu wnioski o rejestracje były odrzucane nie tylko na rynku europejskim, ale i międzynarodowym. Możesz sprawdzić m.in. sprawę DABUS AI.
To jednak nie wszystko.
Konsekwencją opierania np. swojej identyfikacji wizualnej na znaku, do którego nie masz praw autorskich, a który był wygenerowany przez AI, mogą być straty wizerunkowe i konieczność zmiany brandingu, straty biznesowe związane z utratą klientów czy finansowe, w zależności od tego czy podjęte zostały już działania marketingowe, promocyjne, czy powstały usługi/produkty obrandowane niechronionym znakiem.
To tylko kilka przykładów ryzyk, ale mają pokazać Ci jak ważne jest świadome korzystanie z AI i wdrożenie zasad wewnętrznych w firmie dot. AI oraz wprowadzenie odpowiednich postanowień do umów z wykonawcami, z których usług korzystasz.
Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu lub analizie takich umów, napisz do nas.
Idąc dalej,
w przypadku gdy w ramach swojej działalności Firmy, to Ty przygotowujesz materiały dla swoich klientów, tworzysz projekty, scenariusze, kody, grafiki, filmy lub inne materiały – musisz zadbać o to, by robić to zgodnie z ustaleniami. Tu kluczowe znaczenie dla korzystania przez Ciebie lub przez Twoich pracowników z AI mają postanowienia umowy.
Przykład:
Wyobraź sobie, że zgodnie z Umową masz wykonać dla Twojego Klienta materiały autorskie i przenieść prawa autorskie lub udzielić licencji. W takim przypadku, oddanie tego obszaru AI, nie pozwoli Ci zrealizować obowiązków wynikających z umowy.
Efekt?
W zależności od umowy, Twój Klient będzie miał prawo:
– zakończyć współpracę z Tobą,
– żądać zwrotu wynagrodzenia,
– wnieść roszczenia o odszkodowanie,
– naliczyć kary umowne.
To jednak nie wszystko, dużo ważniejsza może okazać się utrata zaufania czy strata wizerunkowa i biznesowa.
Jeśli Twoja umowa pozwala na korzystanie z AI, zadbaj o to, żeby miała odzwierciedlenie w Twoich obowiązkach.
Istnieją przypadki, w których treści wykorzystywane w pracy z AI będą objęte ochroną prawno-autorską, ale są to wyjątki i ochrona będzie dotyczyła jedynie ludzkiego wkładu. Nie warto opierać się na wyjątkach, niskim prawdopodobieństwie i ryzykach zakwestionowania praw w obszarach kluczowych dla Twojej firmy.
Kto odpowiada za naruszenie dokonane przez AI lub błąd AI?
Na pewno nie odpowiada za to AI. AI to narzędzie/ maszyna/ twór. Nie ponosi więc odpowiedzialności za stworzone treści.
Zasady odpowiedzialności za wykorzystanie materiałów stworzonych przez AI wynikają przede wszystkim z Regulaminów narzędzi.
Ważne: Aktualnie, większość narzędzi AI przerzuca odpowiedzialność za wykorzystanie treści na Użytkowników, którzy korzystają z AI. Odpowiedzialność za naruszenie praw autorskich czy wprowadzenie w błąd spoczywa na Tobie.
Czy można używać treści AI komercyjnie?
Kiedy zadaję to pytanie podczas prowadzonych przeze mnie szkoleń, najczęściej widzę zdziwienie i zaskoczenie na twarzach uczestników. Dlaczego? Dlatego, że odpowiedź wydaje się oczywista i powinna brzmieć: Tak, można.
Niestety, nie jest to takie proste.
To, czy możesz wykorzystywać treści do celów komercyjnych, zależy od narzędzia, z którego korzystasz. Podobnie jak wyżej, zawsze sprawdzaj licencje i warunki Regulaminu danego narzędzia AI.
Jak zabezpieczyć się prawnie, korzystając z AI?
Jeśli zastanawiasz się, jak zadbać o to by Twoja firma osiągała cele, na których Ci zależy, korzystała z AI minimalizując lub eliminując ryzyka, sprawdź wskazówki poniżej. Przygotowałam je przy założeniu, że w Twojej firmie działasz nie tylko samodzielnie, ale jeśli tak jest – wskazówki możesz odpowiednio zastosować do siebie.
- Dobierz narzędzie AI, które najlepiej realizuje Twoje cele.
- Zastanów się, czy masz kontrolę nad tym, jakie dane wprowadzasz Ty lub Twój zespół do narzędzi AI?
- Czy użytkownicy, którzy korzystają z Twojego systemu wspieranego AI wiedzą, że mają kontakt z AI (np. obsługa klienta, rekrutacja)?
- Czy Twój zespół wie, w jakich obszarach może korzystać swobodnie z AI, a w których z uwagi na konsekwencje i wartość materiałów dla Firmy – AI ma służyć wyłącznie jako inspiracja, przestrzeń na tzw. „burzę mózgów”, zebranie myśli, a nie „zamiennik” pracy człowieka?
- Czy przeanalizowałeś swoje umowy z klientami? Czy jeśli współpraca przewiduje pracę z wykorzystaniem AI – przewidziałeś kwestie odpowiedzialności za decyzje podejmowane w oparciu o wyniki AI? Czy jeśli współpraca przewiduje pracę bez AI lub z przeniesieniem praw autorskich/udzieleniem licencji – masz odpowiednie postanowienia w swoich umowach z zespołem, by stosowali się do tych wymagań?
- Czy umowy z Twoimi wykonawcami są zabezpieczone w taki sposób byś mógł wykorzystywać potencjał tego, co od nich dostajesz? Czy wiesz, kiedy Twój wykonawca może swobodnie wykorzystywać AI, a kiedy jest to absolutnie zakazane z uwagi na konieczność odpowiedniej ochrony prawnej (np. logo).
- Czy wiesz, że prawa autorskie, o których mówię w tym wpisie, to nie wszystko. AI to także temat informacji poufnych i danych osobowych, o które także trzeba zadbać i należy zabezpieczyć. Czy dbasz o to by Twoje informacje poufne i know how nie były dostępne dla AI?
Polityka AI w firmie - jak ją wdrożyć w Twoim biznesie?
- Stwórz Politykę korzystania z AI w Twojej firmie, zwłaszcza dla marketingu, HR, grafików, contentu. Do przygotowania Polityki ważne jest to byś odpowiedział sobie na pytania, które zadałam wyżej.
- Przygotuj wzorcowe postanowienia do umów w zakresie korzystania z AI, które będziesz dodawał do różnych współprac w zależności od tego, na czym Ci zależy.
- Zarówno w Polityce korzystania z AI, jak i w postanowieniach umownych uwzględnij kwestie praw autorskich, informacji poufnych, danych osobowych. To kluczowe obszary największych ryzyk prawnych, biznesowych i wizerunkowych.
Zasady korzystania z AI w firmie pomagają budować wzajemne zaufanie oraz tworzą kulturę bezpiecznego i odpowiedzialnego rozwoju AI i wdrażania AI w Twojej firmie. Będą też ochroną dla Ciebie na wypadek wystąpienia naruszenia, a także będą świadczyć o Twoim profesjonalizmie w relacjach z klientami i kontrahentami.
Odkrywaj potencjał AI i korzystaj z niego mądrze.
Pamiętaj, że dobre promptowanie czy wybranie odpowiedniego narzędzia to nie wszystko. Odpowiednie zabezpieczenie kluczowych zasobów Twojej firmy jest dużo ważniejsze.
Jak możemy Ci pomóc?
- Chcesz wdrożyć AI bezpiecznie? Skonsultuj z nami politykę, regulamin, umowy. Możemy też je stworzyć dla Ciebie.
- Masz już treści stworzone przez AI? Zrób audyt prawny i zabezpiecz się.
- Szukasz legalnego sposobu na wykorzystanie AI w firmie? Umów się na konsultację
Masz pytanie o prawa autorskie, które nie wymagają indywidualnej konsultacji, sprawdź czy nie znajdziesz odpowiedzi na nie w moim wideobooku „Prawo autorskie bez tajemnic”.
Autor: radca prawny Kinga Konopelko, właścicielka Kancelarii i marki edulegal, autorka publikacji i szkoleń dotyczących prawa biznesowego, w tym praw autorskich
Aktualizacja: 2025r.
Wiedza ekspercka w praktyce
Z naszej eksperckiej wiedzy korzystają liderzy branżowi, media eksperckie czy organizatorzy prestiżowych konferencji. Na co dzień pracujemy z e-commerce, startupami, doradcami, branżą edukacyjną i kreatywną, wspieramy sieci franczyz.
