Abolicja PIP do 8 lipca 2027 r. – co może zrobić placówka medyczna?

Abolicja PIP to zwolnienie z odpowiedzialności za wykroczenie dla placówki, która zatrudniała personel na kontraktach w warunkach umowy o pracę i do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zawrze z tymi osobami umowy o pracę (art. 16 ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).

Ważne: Abolicja chroni przed grzywną, ale nie przed zaległymi składkami i roszczeniami pracowników, dlatego warto każdą taką zmianę przeanalizować i mądrze ją przeprowadzić, aby nie narazić się na niepotrzebne ryzyka.

W związku z pytaniami, które dostajemy od właścicieli gabinetów i klinik, poniżej zebrałam najważniejsze informacje o tym, kogo obejmuje abolicja, czego nie obejmuje i jakie decyzje placówka medyczna może podjąć przed 8 lipca 2027 r.

Najważniejsze informacje

  • Abolicja wynika z art. 16 ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473), która weszła w życie 8 lipca 2026 r.
  • Dotyczy umów cywilnoprawnych zawartych przed 8 lipca 2026 r., które spełniają wszystkie cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
  • Warunkiem jest dobrowolne zawarcie umowy o pracę w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy, czyli do 8 lipca 2027 r.
  • Skutek jest jeden: placówka nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, za które grozi grzywna od 2000 zł do 60 000 zł.
  • Abolicja nie obejmuje składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ani roszczeń osoby zatrudnionej, np. o urlop.
  • Placówka ma do wyboru umowę o pracę, zmianę organizacji współpracy przy zachowaniu B2B, wniosek o interpretację indywidualną Głównego Inspektora Pracy albo pozostawienie umów bez zmian, co oznacza przyjęcie ryzyka kontroli.

Dla kogo są te wskazówki?

Wpis jest przeznaczony dla właścicieli i menedżerów prywatnych placówek medycznych: gabinetów i klinik stomatologicznych, przychodni, klinik wielospecjalistycznych, gabinetów medycyny estetycznej prowadzonych przez lekarzy, gabinetów fizjoterapii i psychologii, które współpracują z lekarzami, higienistkami, asystentkami, fizjoterapeutami albo personelem rejestracji na podstawie kontraktów B2B lub umów zlecenia zawartych przed 8 lipca 2026 r.

Co dokładnie przewiduje abolicja PIP?

Art. 16 ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa nowelizująca) brzmi w skrócie tak: podmiot, który przed wejściem ustawy w życie zawarł umowę cywilnoprawną spełniającą wszystkie cechy stosunku pracy i w ciągu 12 miesięcy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Z przepisu wynika pięć warunków:

  • umowa cywilnoprawna została zawarta przed 8 lipca 2026 r. albo osoba już wtedy faktycznie świadczyła pracę za wynagrodzeniem,
  • współpraca spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, czyli praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez placówkę, za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 Kodeksu pracy),
  • placówka działa dobrowolnie,
  • stan zgodny z prawem zostaje przywrócony przez zawarcie umowy o pracę, a nie przez sam aneks do kontraktu,
  • umowa o pracę zostaje zawarta w ciągu 12 miesięcy od 8 lipca 2026 r.

Co oznacza, że abolicja nie jest ogólnym „okresem ochronnym” dla wszystkich kontraktów w placówce. Działa tylko tam, gdzie współpraca jest w praktyce etatem, a placówka zdecyduje się zamienić ją na etat formalnie.

Za co grozi grzywna, którą obejmuje abolicja?

Wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy popełnia ten, kto będąc pracodawcą albo działając w jego imieniu zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 powinna być zawarta umowa o pracę. Od 8 lipca 2026 r. grozi za nie grzywna od 2000 zł do 60 000 zł (art. 3 pkt 1 ustawy nowelizującej). Odpowiedzialność za wykroczenie ponosi osoba fizyczna, która zawarła umowę w imieniu placówki, np. właściciel gabinetu prowadzący jednoosobową działalność albo członek zarządu spółki.

Do kiedy trwa abolicja?

Ustawa nowelizująca weszła w życie 8 lipca 2026 r. Termin 12 miesięcy od tego dnia upływa 8 lipca 2027 r. Do tego dnia umowa o pracę powinna zostać zawarta, a nie tylko zaplanowana.

Rozumiem, że rok wydaje się długim okresem. W placówce medycznej zmiana formy zatrudnienia lekarza wymaga jednak rozmowy o wynagrodzeniu netto, ustalenia nowego czasu pracy, zmiany grafiku przyjęć, a czasem zgody wspólników albo zmiany budżetu. Przy kilku lub kilkunastu osobach na kontraktach takie rozmowy zajmują zwykle kilka miesięcy, więc przegląd warto zacząć jeszcze w 2026 r.

Czego abolicja nie obejmuje?

Abolicja dotyczy wyłącznie jednego wykroczenia. Pozostałe skutki etatu „ukrytego” w kontrakcie trzeba ocenić osobno.

Obszar Czy obejmuje go abolicja? Co to oznacza dla placówki
Grzywna z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy tak, przy spełnieniu warunków z art. 16 ustawy nowelizującej brak odpowiedzialności za zawarcie umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę
Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za przeszłość nie ZUS może ocenić tytuł do ubezpieczeń za okres kontraktu
Roszczenia osoby zatrudnionej nie np. o urlop wypoczynkowy, wynagrodzenie za nadgodziny, ochronę przed wypowiedzeniem za okres sporny
Umowy zawarte po 8 lipca 2026 r. nie nowe kontrakty od początku podlegają ocenie bez abolicji

Szczegółowo o składkach i roszczeniach po przekwalifikowaniu umowy piszę we wpisie o konsekwencjach przekwalifikowania umowy B2B przez PIP.

Czy abolicja działa, gdy kontrola PIP już trwa?

To pytanie zadaje sobie wiele placówek.

Może pomyślisz: skoro mam rok, mogę poczekać i zawrzeć umowy o pracę dopiero wtedy, gdy inspektor zapowie kontrolę. Już odpowiadam. Przepis wymaga, żeby placówka doprowadziła do stanu zgodnego z prawem „dobrowolnie”, a ustawa nie definiuje tego pojęcia.

W trakcie kontroli inspektor może wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę (art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, dalej: ustawa o PIP). Zawarcie umowy o pracę dopiero po takim poleceniu może zostać ocenione jako wykonanie obowiązku nałożonego przez organ, a nie jako działanie dobrowolne. Do kontroli wszczętych i niezakończonych przed 8 lipca 2026 r. stosuje się przy tym przepisy dotychczasowe (art. 13 ustawy nowelizującej).

Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń zapowiadał w mediach, że pracodawca, który po poleceniu inspektora dobrowolnie zmieni umowę, może liczyć na odstąpienie od ukarania mandatem, a wykonanie polecenia może polegać zarówno na zawarciu umowy o pracę, jak i na zmianie umowy cywilnoprawnej tak, żeby nie miała cech stosunku pracy. To stanowisko organu przedstawione publicznie, a nie przepis, więc nie daje takiej pewności jak samo zawarcie umowy o pracę przed kontrolą.

Jakie są możliwe drogi dla placówki?

Przed 8 lipca 2027 r. placówka medyczna ma w praktyce cztery drogi. Każdą z nich ocenia się osobno dla każdej osoby na kontrakcie, bo inaczej wygląda lekarz przyjmujący dwa popołudnia w tygodniu, a inaczej asystentka pracująca codziennie według grafiku rejestracji.

Umowa o pracę

To jedyna droga, którą obejmuje abolicja. Placówka i osoba zatrudniona rozwiązują dotychczasowy kontrakt i zawierają umowę o pracę. Przy tej zmianie trzeba ustalić:

  • wymiar etatu i czas pracy – w podmiocie leczniczym czas pracy pracowników nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień (art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 156 ze zm., dalej: udl), a dla pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych 8 godzin i przeciętnie 40 godzin (art. 93 ust. 2 udl),
  • dyżury medyczne, jeżeli placówka ich potrzebuje (art. 95 udl),
  • wynagrodzenie brutto, które po zmianie formy zatrudnienia daje porównywalną kwotę netto, bo to zwykle najtrudniejszy punkt rozmowy,
  • zakaz konkurencji w trakcie i po ustaniu stosunku pracy, który w umowie o pracę rządzi się przepisami Kodeksu pracy (art. 101¹ i 101² Kodeksu pracy); ogólne zasady opisuję we wpisie o umowie o zakazie konkurencji,
  • datę rozwiązania kontraktu i datę zawarcia umowy o pracę, tak żeby nie powstała przerwa ani okres, w którym obie umowy obowiązują równolegle bez uzasadnienia.

Zmiana organizacji współpracy i pozostanie przy B2B

Jeżeli współpraca może działać jako prawdziwy kontrakt, placówka może zmienić umowę i sposób organizacji pracy: grafik ustalany na podstawie dostępności zgłaszanej przez lekarza, rozliczenie za świadczenia, odpowiedzialność i własne OC, możliwość zastępstwa, przerwy bez zgody kierownika. Ta droga nie korzysta z abolicji, bo abolicja dotyczy tylko zawarcia umowy o pracę. Zmniejsza natomiast ryzyko na przyszłość, a o ocenie inspektora decyduje stan faktyczny istniejący w czasie kontroli (art. 34 ust. 2d ustawy o PIP).

Zmiana musi być realna. Aneks do umowy bez zmiany grafiku, komunikacji i rozliczeń zwykle niczego nie zmienia, bo zatrudnienie w warunkach z art. 22 § 1 Kodeksu pracy jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy).

Wniosek o interpretację indywidualną GIP

Przy współpracy, której ocena jest niepewna, placówka może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną (art. 14b ustawy o PIP). Opłata wynosi 40 zł od każdego stanu faktycznego, a interpretacja powinna zostać wydana w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku (art. 14b ust. 4, 6 i 10). Placówka, która zastosuje się do interpretacji, nie może zostać obciążona sankcjami w tym zakresie (art. 14b ust. 16), o ile rzeczywista współpraca odpowiada opisowi we wniosku (art. 14b ust. 5).

Co oznacza, że interpretacja ma sens przede wszystkim przy modelu, który placówka stosuje wobec wielu osób, np. przy jednym wzorze kontraktu dla wszystkich lekarzy dentystów, i który rzeczywiście da się opisać zgodnie z praktyką.

Jeśli nie masz pewności, a współpraca już trwa – składanie wniosku jest ryzykowne. Wyniki rozstrzygnięcia wniosku są bowiem udostępniane organom podatkowym i skarbowym.

Pozostawienie umów bez zmian

To też jest decyzja, ale trzeba ją podjąć świadomie. Od 8 lipca 2026 r. kontroli PIP podlegają także przedsiębiorcy, na rzecz których pracę świadczą osoby prowadzące działalność gospodarczą (art. 13 pkt 1 ustawy o PIP), a okręgowy inspektor pracy może w drodze decyzji stwierdzić istnienie stosunku pracy, jeżeli placówka nie wykona polecenia inspektora (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP). Po 8 lipca 2027 r. zawarcie umowy o pracę nie chroni już przed grzywną z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Czy zawarcie umowy o pracę oznacza przyznanie, że wcześniej też był etat?

Rozumiem tę obawę, bo pojawia się prawie w każdej rozmowie z właścicielem placówki. Abolicja z definicji dotyczy umów, które spełniały wszystkie cechy stosunku pracy, więc zmiana formy zatrudnienia w jej ramach może zostać odczytana jako potwierdzenie, że kontrakt był w rzeczywistości etatem.

Abolicja nie zamyka przy tym możliwości oceny przeszłego okresu przez ZUS ani roszczeń osoby zatrudnionej. Przed decyzją warto więc policzyć ryzyko składkowe za okres kontraktu, ocenić, jak długo trwała współpraca i jak wyglądała w poszczególnych latach, oraz przygotować spójną dokumentację zmiany.

Czy można łączyć etat i kontrakt w tej samej placówce?

W placówkach medycznych częsty pomysł to umowa o pracę na część etatu i kontrakt na pozostałe świadczenia. Taki model wymaga ostrożności. W ubezpieczeniach społecznych za pracownika uważa się także osobę, która wykonuje pracę na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, albo wykonuje w ramach takiej umowy pracę na rzecz swojego pracodawcy (art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.). Przy kontrakcie wykonywanym w ramach własnej działalności gospodarczej ocena bywa sporna, a podział jednej pracy na „etat” i „kontrakt” bez wyraźnej różnicy w zakresie i sposobie wykonywania łatwo zakwestionować.

Typowy przykład: klinika stomatologiczna zatrudnia lekarza dentystę na pół etatu w poradni stomatologii zachowawczej i jednocześnie zawiera z nim kontrakt na te same świadczenia w pozostałe dni tygodnia, w tym samym gabinecie i według tego samego grafiku. Z punktu widzenia inspektora i ZUS to prawdopodobnie jedna praca, tylko inaczej nazwana w dwóch umowach.

Jak przygotować placówkę do 8 lipca 2027 r. krok po kroku?

  1. Zrób listę osób na kontraktach i zleceniach. Lekarze, lekarze dentyści, higienistki, asystentki, fizjoterapeuci, rejestracja, osoby w administracji, z datą zawarcia każdej umowy (przed albo po 8 lipca 2026 r.).
  2. Porównaj umowy z praktyką. Grafiki w systemie rejestracji, sposób zgłaszania nieobecności, rozliczenia do faktur, komunikacja z kierownikiem.
  3. Przypisz każdą współpracę do jednej z czterech dróg. Umowa o pracę, zmiana organizacji przy B2B, interpretacja GIP albo świadome pozostawienie bez zmian.
  4. Policz koszty. Wynagrodzenie brutto po zmianie, koszty pracodawcy, ryzyko składkowe za przeszłość.
  5. Przeprowadź rozmowy z personelem. Wyjaśnij powód zmiany i nowe warunki. Pamiętaj, że w postępowaniu przed inspektorem uwzględnia się wolę stron, o ile nie zmierza ona do obejścia prawa (art. 33a ust. 4 ustawy o PIP).
  6. Przygotuj dokumenty. Porozumienia o rozwiązaniu kontraktów, umowy o pracę, aneksy do kontraktów, które zostają, regulamin pracy albo zasady czasu pracy, jeżeli placówka zaczyna zatrudniać pracowników.
  7. Wdroż zmiany przed 8 lipca 2027 r.

Masz w placówce kontrakty sprzed 8 lipca 2026 r.? Chciałbyś skonsultować swoją sytuację? Wypełnij krótki formularz – pomożemy wybrać drogę dla każdej współpracy.

Jak wygląda współpraca?

Abolicja PIP wymaga decyzji co do każdej osoby na kontrakcie osobno, a błędna decyzja kosztuje albo niepotrzebny etat, albo ryzyko kontroli bez ochrony przed grzywną. Ocena łączy prawo pracy, przepisy o działalności leczniczej i skutki składkowe.

Jeśli chcesz przejść przez to samodzielnie, zacznij od listy kroków powyżej.

Jeśli wolisz zrobić to ze wsparciem, w ramach usługi dostosowanie umów B2B do ryzyk PIP analizujemy umowy i organizację pracy w placówce, przypisujemy każdą współpracę do właściwej drogi, przygotowujemy umowy o pracę, aneksy albo wniosek o interpretację indywidualną i planujemy zmiany tak, żeby zdążyć przed 8 lipca 2027 r. Zaznacz w formularzu poniżej, ile osób dotyczy przegląd, a zaproponujemy zakres pracy.

Abolicja PIP w placówce – od czego zacząć?

Zaznacz odpowiedzi poniżej i dopisz krótko, z kim placówka współpracuje na kontraktach. Na tej podstawie zaproponujemy zakres przeglądu i plan działań przed 8 lipca 2027 r.

Jaką placówkę prowadzisz?
Kogo dotyczą kontrakty lub zlecenia? (zaznacz, co dotyczy)
Ile osób pracuje na kontraktach lub zleceniach?
Na jakim jesteś etapie?
Ważne: Twoja wiadomość jest objęta poufnością i jest chroniona tajemnicą zawodową.

FAQ – abolicja PIP w placówce medycznej

Do kiedy obowiązuje abolicja PIP?

Abolicja obejmuje umowy o pracę zawarte w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli od 8 lipca 2026 r. do 8 lipca 2027 r. (art. 16 ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw).

Czy abolicja zwalnia z zaległych składek ZUS?

Nie. Abolicja wyłącza wyłącznie odpowiedzialność za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Składki i roszczenia osoby zatrudnionej trzeba ocenić osobno.

Czy abolicja obejmuje kontrakty zawarte po 8 lipca 2026 r.?

Nie. Art. 16 ustawy nowelizującej dotyczy umów cywilnoprawnych zawartych przed dniem jej wejścia w życie albo pracy faktycznie świadczonej już przed tym dniem.

Czy wystarczy aneks do kontraktu, żeby skorzystać z abolicji?

Nie. Warunkiem abolicji jest doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę. Aneks do kontraktu może zmniejszyć ryzyko na przyszłość, jeżeli realnie zmienia sposób współpracy, ale nie daje ochrony z art. 16.

Kto odpowiada za wykroczenie, jeśli placówka nie skorzysta z abolicji?

Odpowiada osoba, która będąc pracodawcą albo działając w jego imieniu zawarła umowę cywilnoprawną zamiast umowy o pracę (art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy), np. właściciel gabinetu albo członek zarządu spółki. Grzywna wynosi od 2000 zł do 60 000 zł.

Czy lekarz musi się zgodzić na zmianę kontraktu na umowę o pracę?

Tak. Umowa o pracę wymaga zgody obu stron. Jeżeli lekarz odmawia, placówka może zmienić organizację współpracy tak, żeby nie miała cech stosunku pracy, albo zakończyć kontrakt na zasadach z umowy. Wola stron jest uwzględniana w postępowaniu przed inspektorem, ale nie może prowadzić do obejścia prawa (art. 33a ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).

Czy interpretacja GIP zastępuje abolicję?

Nie. Interpretacja indywidualna (art. 14b ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy) ocenia, czy dany model współpracy jest stosunkiem pracy, i chroni przed sankcjami placówkę, która się do niej zastosuje. Abolicja dotyczy sytuacji, w której stosunek pracy już istniał, a placówka zamienia kontrakt na umowę o pracę.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny. Jeśli potrzebujesz wsparcia w swojej sprawie, skontaktuj się z nami.

Stan prawny na: 14.11.2026